Zwierzę nie jest rzeczą – polska ustawa o ochronie zwierząt

Ogólnopolski Dzień Praw Zwierząt ustanowiony przez Klub Gaja upamiętnia uchwalenie przez Sejm RP w 1997 r. Ustawy o ochronie zwierząt: pierwszego aktu prawnego, który regulował postępowanie człowieka ze zwierzętami i który jasno określa, że „zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę”.

Zwierzę: istota czująca – UE i Traktaty: Amsterdamski i Lizboński

Uchwalenie polskiej Ustawy o ochronie zwierząt zbiegło się w czasie z nowymi zapisami dotyczącymi zwierząt w prawie w Unii Europejskiej. Sukcesem zakończyła się długa walka Compassion o uznanie zwierząt za istoty zdolne do odczuwania bólu i emocji oraz konieczności zapewnienia im prawnej ochrony.

Tak wspomina ten czas Philip Lymbery, prezes Compassion in World Farming International:

W 1997 r. pojechałem do Amsterdamu na demonstrację, która stanowiła punkt kulminacyjny długiej kampanii prowadzonej przez Compassion in World Farming, aby doprowadzić do zmiany ustawodawstwa UE. Chcieliśmy, aby zwierzęta uznano za „istoty czujące”, oficjalnie potwierdzając, że mogą odczuwać ból i cierpienie. Kiedy maszerowaliśmy z kolorowymi flagami i transparentami, z nieba lał się żar, ale wylany pot się opłacił, bo protest doprowadził do przełomu.Tego samego dnia przywódcy europejscy przychylili się do naszych żądań i uznali zwierzęta za „istoty czujące”. Odtąd płynęliśmy z prądem.

Ochrona praw a ochrona dobrostanu

Traktat Lizboński w UE oraz Ustawa o ochronie zwierząt w Polsce to niewątpliwie milowy krok w walce o poprawę losu zwierząt hodowlanych.

W Polsce i większości krajów europejskich ochrona prawna zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych w praktyce oznacza ochronę ich dobrostanu, nie zaś ich praw. Jak zaznacza prawniczka, Karolina Kuszlewicz: jej podstawą jest założenie, że zwierzętom ze strony człowieka należne jest zapewnienie określonych standardów życia, w tym ochrona przed zbędnym cierpieniem, bólem i stresem. Jest to podejście użytkowe, które z jednej strony bez wątpienia zapewnia pewien poziom ochrony zwierzętom, z drugiej zaś stanowi barierę dla rzeczywistego uwzględnienia ich praw. Nie jest bowiem możliwe jednoczesne prowadzenie eksploatacji zwierząt, a taką dopuszcza koncepcja dobrostanowa, i pełne uwzględnienie ich potrzeb.
„Prawa Zwierząt. Praktyczny przewodnik” Warszawa 2019

Czym jest dobrostan zwierząt?

To pojęcie ma z pewnością różne znaczenie dla różnych ludzi. Ogólne znaczenie dobrostanu to: „jakość życia zwierzęcia, jako że jest ono indywidualnym doświadczeniem pojedynczego zwierzęcia”. W pojęciu tym zawiera się dobra samopoczucie psychiczne i możliwość wyrażania naturalnych zachowań.

Można uznać, że dobrostan zwierząt jest zapewniony, jeśli zwierzęta są zdrowe, dobrze się czują, nie cierpią, mają możliwość wyrażania naturalnych zachowań. Warunki te określa się mianem „pięciu wolności”. Zawarto je w Kodeksie Dobrostanu Zwierząt, który został opracowany przez angielskich specjalistów z Rady Dobrostanu Zwierząt (Farm Animals Welfare Council).

Zachowanie tych wolności stało się miernikiem właściwej opieki nad zwierzętami. Zaliczamy do nich:

Wolność od głodu, pragnienia i niedożywienia poprzez zapewnienie dostępu do świeżej wody i pokarmu, w ilości i jakości właściwej dla potrzeb danego zwierzęcia.
Wolność od urazów psychicznych i bólu poprzez zapewnienie odpowiedniego schronienia i miejsca odpoczynku.
Wolność od bólu, ran i chorób dzięki zapobieganiu, szybkiej diagnozie i leczeniu.
Wolność do wyrażania naturalnego zachowania poprzez zapewnienie odpowiedniej przestrzeni, warunków i towarzystwa innych zwierząt tego samego gatunku
Wolność od strachu i stresu poprzez zapewnienie opieki i traktowanie, które nie powoduje psychicznego cierpienia zwierząt.

Niestety, podstawowe wolności warunkujące dobrostan zwierząt nadal nie są przestrzegane. Hodowla przemysłowa jest najbardziej jaskrawym tego przykładem.

Dlatego każdego dnia w Compassion wykonujemy ogromną pracę, by to zmienić i zapewnić zwierzętom gospodarskim godne i warte przeżycia życie.

Staje się to możliwe dzięki ogromnemu zaangażowaniu ludzi o sercach wielkich, otwartych, pełnych współczucia i woli walki o lepszy los dla zwierząt. Takich jak Ty!