Pogarsza też życie okolicznych mieszkańców ze względu na zanieczyszczenia, hałas oraz plagi much i gryzoni, a zwierzętom nie jest w stanie zapewnić odpowiedniego dobrostanu, przyczyniając się do zwiększenia ich cierpienia.

Dlatego sprzeciwiamy się „Lex Smród”, uczestniczymy w pracach podkomisji nadzwyczajnej do rozpatrzenia tego projektu i razem z niemal sześćdziesięcioma innymi organizacjami z Polski podpisaliśmy się pod listem zainicjowanym przez Koalicję Żywa Ziemia, który publikujemy poniżej.

List protestacyjny Koalicji Żywa Ziemia

Adresaci: Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Włodzimierz Czarzasty, Marszałkini Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Dorota Niedziela, Posłanki i Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.

Zwracamy się do Państwa o odrzucenie w całości projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony rolniczych funkcji produkcyjnych wsi (projekt z dnia 23 marca 2026, druk UPR 08) i podjęcie prac nad zorganizowaniem ładu przestrzennego w Polsce w zgodzie z prawami człowieka, wartościami Konstytucji RP, zasadą równości wobec prawa i zasadą współżycia społecznego.

Proponowana ustawa stoi w sprzeczności z tymi prawami, wartościami i zasadami. W znacznym stopniu odbiera obecnym i przyszłym mieszkańcom wsi możliwość ochrony prawnej przed zakłóceniami pochodzącymi z działalności rolniczej, w tym zakłóceniami ponad przeciętną miarę. Jest to szczególnie problematyczne, gdyż w Polsce stale następuje proces intensyfikacji skali i uprzemysłowienia metod produkcji rolnej.

W ten sposób ogranicza się na obszarach wiejskich realizację prawa do:

ochrony rodziny i prywatności,
własności, swobody prowadzenia działalności gospodarczej,
zdrowia i bezpieczeństwa ekologicznego,
sądu.

Mieszkańcy wsi zostaną zmuszeni do akceptowania zakłóceń pochodzących z działalności rolniczej, o ile jest ona prowadzona zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej lub przepisami prawa. Ciężar udowodnienia, że jest inaczej spoczywać będzie na podmiocie, którego prawo do normalnego korzystania z nieruchomości jest zakłócane przez działalność rolniczą. Wymaga to specjalistycznej wiedzy, wydłuża czas postępowania i podnosi jego koszty. W praktyce wyklucza także możliwość reagowania w czasie, gdy zakłócenie trwa, nie pozwalając na jego szybkie zatrzymanie. W dłuższej perspektywie powoduje 30-80% spadek wartości nieruchomości sąsiadujących z działalnością wytwórczą w rolnictwie, np. fermą przemysłową.

Ryzyko powstania zakłóceń rośnie wprost proporcjonalnie do metod i skali produkcji rolnej. W Polsce jest ona stale intensyfikowana i uprzemysławiana przez co wzrasta zagrożenie powstania zakłóceń, takich jak:

emisja gazów cieplarniach, pyłów i odorów, siarkowodoru, amoniaku, bioareozoli, bakterii i wirusów do powietrza, które są groźne dla zdrowia i życia ludzi;
wysoki pobór wody i jej zanieczyszczenie, w tym zatrucie ujęć wody pitnej;
zanieczyszczenie gleb, utrata różnorodności biologicznej, degradacja miejsc o wartości przyrodniczej;
plagi much i gryzoni;
nasilenie hałasu i wibracji pochodzących z urządzeń, maszyn, transportu używanych w działalności rolniczej;
ekspozycja na stosowanie chemicznych pestycydów i ich zniesienie.

Dotyczy to zwłaszcza produkcji zwierzęcej, która zaliczana jest do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. To środowisko, w którym żyją, pracują i odpoczywają mieszkańcy Polski. Jego stan jest zatem kluczowy dla zdrowia publicznego i jakości życia w naszym kraju.

Należy szukać rozwiązań korzystnych dla wszystkich grup społecznych w Polsce, tworząc odpowiednie warunki zagospodarowania przestrzennego, bez faworyzowania jednej grupy, tj. podmiotów prowadzących działalność rolniczą.
Nie ma żadnego potwierdzenia w danych przedstawionych przez projektodawcę, że mieszkańcy wsi, nowi czy wielopokoleniowi powodują zatrzymanie działalności rolniczej w skali, która wymagałaby takiej interwencji legislacyjnej. Natomiast takiej interwencji wymaga wskazany w 2025 r. przez Rzecznika Praw Obywatelskich narastający problem społeczny w Polsce, którym jest sąsiadowanie z fermami przemysłowymi, wyrażający się tysiącami protestów społeczności wiejskich i narastającą liczbą skarg na budowanie i działanie ferm kierowanych do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.

Należy także wprost powiedzieć, że nie jest to interwencja zabezpieczająca interesy wszystkich rolników. Jest dokładnie odwrotnie, gdyż jest to ustawa przyjmowana pod presją lobby produkcji zwierzęcej. Formy tej produkcji, tzw. fermy przemysłowe konkurują o zasoby naturalne (zwłaszcza wodę) z innymi gospodarstwami rolnymi, a ich oddziaływanie może prowadzić, że dalsza produkcja rolna na danym terenie nie będzie możliwa. Szczególnie zagrożone są mniejsze gospodarstwa, rodzinne, ekologiczne i łączące dochód z agroturystyką lub turystyką wiejską.

Przyjęcie ustawy o ochronie funkcji produkcyjnej wsi będzie wyrazem lekceważenia zasady równości wobec prawa, brakiem troski o polskie społeczeństwo i zapobieganie jego polaryzacji, a długofalowo przyniesie nasilenie takich problemów jak: susza, wyludnianie wsi oraz brak bezpieczeństwa żywnościowego.

Odrzucenie tej ustawy jest aktem patriotycznym, oczekiwanym od wszystkich polityków i urzędników w Polsce.

W przypadku odmowy odrzucenia projektu ustawy apelujemy, by została on poddany wysłuchaniu publicznemu. Tak daleko idące zmiany prawa wymagają wsłuchania się w głos społeczeństwa obywatelskiego, mieszkańców wsi, każdego podmiotu, którego prawa i interesy zostały zagrożone proponowaną ustawą.

Dziś takie oczekiwanie płynie od organizacji społecznych, naukowców oraz społeczności wiejskich. To też wyborcy.

Co z „Lex Smród”? Walczymy o polską wieś